Witamina C

Witamina C

Witamina C wspiera układ odpornościowy, pomaga zmniejszyć uczucie  zmęczenia.

  • Witamina C (kwas askorbinowy) jest jednym z najważniejszych przeciwutleniaczy dostarczanych do organizmu wraz z pokarmem. Występuje ona zarówno wewnątrz komórek organizmu, jak i w płynach pozakomórkowych (11). Właściwości przeciwnowotworowe witaminy C opierają się na przeciwdziałaniu rozwojowi wczesnych stadiów chorób nowotworowych oraz onkogenezie. Kwas L-askorbinowy hamuje fazę inicjacji i promocji nowotworów, dzięki czemu blokuje transformację nowotworową. Wpływa również na produkcję kolagenu, formując zagęszczenia tkanki łącznej dookoła zmian onkologicznych, nie dopuszczając tym samym do ich rozprzestrzeniania się. Kwas askorbinowy zwiększa także odporność organizmu (10). Nie dopuszczając do przekształcania azotanów do nitrozoamin, przeciwdziała powstawaniu N-nitrozozwiązków wykazujących właściwości mutagenne (15). Obniżone stężenie tej witaminy obserwowane jest u osób palących papierosy oraz spożywających znaczne ilości alkoholu. Spożywanie produktów bogatych w witaminę C zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania łącznie na wszystkie nowotwory złośliwe (16).
  • Badania dotyczące stosowania farmakologicznych dawek witaminy C przyniosły sprzeczne wyniki. W badaniu przeprowadzonym przez Cemaron i Paulinga podawano pacjentom w terminalnym stadium choroby nowotworowej (100 osób) doustnie oraz pozajelitowo duże dawki witaminy C (ok. 10 g/dz.) uzyskując dłuższy czas przeżycia chorych oraz większy komfort życia w porównaniu do pacjentów z grupy kontrolnej, nieotrzymujących witaminy C (1000 osób) (15, 17, 18). Z kolei dwa randomizowane badania prowadzone w Klinice Mayo, gdzie pacjentom z zaawansowaną chorobą nowotworową podawano doustnie tę samą dawkę (10 g/dz.) kwasu askorbinowego, nie wykazały pozytywnych efektów takiego leczenia. Uzyskanie tak sprzecznych wyników może wynikać z różnego sposobu podawania tej witaminy. Pozajelitowa podaż witaminy C pozwala czasowo ominąć system ścisłej kontroli poza- i wewnątrzkomórkowego jej stężenia, dlatego taki sposób podania umożliwia osiągnięcie wyższego stężenia w organizmie niż w sytuacji doustnego przyjęcia (15). Powyższe przypuszczenia potwierdzają badania Verrax i wsp., w których to pozajelitowa podaż witaminy C w dawce 1g/kg m.c. myszom z przeszczepionymi komórkami wątrobiaka spowodowała zmniejszenie wzrostu guza, natomiast doustna podaż identycznej dawki witaminy nie przyniosła takich samych rezultatów (15).
  • Należy także pamiętać, że w trakcie stosowania terapii przeciwnowotworowej w organizmie człowieka generowany jest stres oksydacyjny. Radioterapia powoduje powstawanie reaktywnych form tlenu (ROS) jak i powstawanie stresu oksydacyjnego jest powiązane z toksycznością wielu chemioterapeutyków, np. cisplatyny. ROS mogą także wywoływać działania niepożądane, takie jak m.in. oto- czy nefrotoksyczność. U pacjentów z chorobą nowotworową po zastosowaniu leczenia przeciwnowotworowego dochodzi więc do zwiększenia stresu oksydacyjnego. Samo zastosowanie witamin antyoksydacyjnych w tym okresie również nie rozwiązuje problemu. W literaturze dostępne są doniesienia, iż wyższe stężenie witamin antyoksydacyjnych, które zostałoby osiągnięte po ich podaniu, mogłoby zaburzać skuteczność stosowanej terapii przeciwnowotworowej. Sama witamina C może wpływać dwojako na leczenie przeciwnowotworowe, zarówno zwiększając, jak i zmniejszając skuteczność terapii. Bardzo ważne jest, aby odpowiednio dobrać dawkę witaminy C oraz leku chemioterapeutycznego. Reddy i wsp. wykazali, iż w przypadku raka szyjki macicy większe stężenie witaminy C (1 mol/l) i mniejsze cisplatyny (2-10 μmol/l) przynosiły większe korzyści terapeutyczne niż w sytuacji większego stężenia cisplatyny (25-100 μmol/l) przy jednakowym stężeniu witaminy C (15). Ponieważ leczenie przeciwnowotworowe wiąże się z występowaniem skutków ubocznych, dlatego ważne jest znalezienie sposobu pozwalającego im zapobiegać lub zmniejszać ich nasilenie. Carr i wsp. dokonali przeglądu artykułów dotyczących wpływu dożylnej podaży wysokich dawek witaminy C na jakość życia (ang. quality of life –QOL) pacjentów z chorobami nowotworowymi. Stwierdzili oni, iż wysokie dawki witaminy C podane dożylnie mogą wpływać na poprawę jakości życia oraz zmniejszenie zmęczenia związanego z chorobą. Dotychczas przeprowadzone badania nie uwzględniały jednak osób stanowiących grupę kontrolną, której podawano placebo. W celu potwierdzenia wpływu witaminy C na poprawę jakości życia oraz redukcję zmęczenia niezbędne jest przeprowadzenie badań, w których uwzględniona zostanie grupa kontrolna. Badacze podkreślają również, że ważne jest także określenie optymalnej dawki witaminy C, która wpływałaby na poprawę QOL, gdyż wydaje się, iż może być ona niższa niż ta zazwyczaj podawana (19). Przeglądu literatury dotyczącej doustnej lub dożylnej podaży witaminy C u pacjentów z chorobą nowotworową dokonali także Jacobs i wsp. Do badań włączono 34 artykuły opublikowane do 2014 roku. Autorzy stwierdzili, iż nie ma spójnych dowodów popierających przeciwnowotworowe działanie askorbinianu (podawanego doustnie, dożylnie lub w połączeniu) lub jego wpływu na zmniejszenie negatywnych skutków chemioterapii. Badacze sugerują, podobnie jak Carr i wsp. (19), że niezbędne jest przeprowadzenie odpowiednich badań klinicznych zawierających grupę kontrolną otrzymującą placebo oraz, do czasu kiedy rola askorbinianu w leczeniu pacjentów z nowotworami nie zostanie jednoznacznie stwierdzona, podaż witaminy C pacjentom powinna odbywać się tylko i wyłącznie w ramach badań klinicznych (20). Także zastosowanie suplementów zawierających witaminy antyoksydacyjne w prewencji chorób nowotworowych jest zagadnieniem dyskusyjnym. Jelakovic i wsp. dokonali przeglądu artykułów medycznych opublikowanych do października 2005 roku dotyczących wpływu suplementacji witaminami antyoksydacyjnymi (w tym witaminą C) na powstawanie gruczolaka jelita grubego. W badaniu uwzględniono 8 randomizowanych badań klinicznych (17 620 osób). Według autorów nie ma jednoznacznych, przekonujących dowodów, iż suplementacja β-karotenem, witaminami A, C, E oraz selenem w różnych dawkach i kombinacjach może zapobiegać wystąpieniu gruczolaka jelita grubego (21).

Piśmiennictwo

  • Adamkiewicz-Drożyńska E, Balcerska A, Iżycka-Świeszewska E: Historia leczenia nowotworów wieku dziecięcego. Forum Med Rodz 2009; 3(1): 64-70. 2. Marcinak-Stępak P: Historia leczenia nowotworów wieku dziecięcego. Nowiny Lek 2008; 77(5): 373-376. 3. Tuchowska P, Worach-Kardas H, Marcinkowski JT: Najczęstsze nowotwory złośliwe w Polsce – główne czynniki ryzyka i możliwości optymalizacji działań profilaktycznych. Probl Hig Epidemiol 2013; 94(2): 166-171. 4. Janicka A, Szymańska-Pasternak J, Bober J: Polimorfizm genów obrony antyoksydacyjnej a ryzyko rozwoju raka. Annales AMS 2013; 59(2): 18-28. 5. Czajka A: Wolne rodniki tlenowe a mechanizmy obronne organizmu. Nowiny Lek 2006; 75(6): 582-586. 6. Ścibor-Bentkowska D, Czeczot H: Komórki nowotworowe a stres oksydacyjny. Postepy Hig Me Dosw 2009; 63: 58-72. 7. Gryszczyńska A, Gryszczyńska B, Opala B: Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki. Postępy Fitoter 2011; 2: 127-143. 8. Guz J, Dziaman T, Szpila A: Czy witaminy antyoksydacyjne mają wpływ na proces karcynogenezy? Postepy Hig Med Dośw 2007; 61: 185-198. 9. Allecou DM: Przydatność witamin antyoksydacyjnych w profilaktyce i terapii guzów złośliwych jamy ustnej. Pozn Stomatol 2002; 29: 57-61. 10. Rutkowski M, Grzegorczyk K, Malinowska K: Witaminy A, C, E – rola ich działania antyoksydacyjnego w prewencji ontogenezy. Probl Ter Monitor 2010; 21(4): 251-257. 11. Zabłocka K, Biernat J: Wpływ wybranych składników pożywienia na ryzyko rozwoju raka płuca – witaminy i prowitaminy. Bromatol Chem Toksykol 2010; 63(2): 145-151. 12. Kong P, Cai Q, Geng Q et al.: Vitamin intake reduce the risk of gastric cancer: meta-analysis and systematic review of randomized and observational studies. PLoS One 2014; 9(12): e116060. 13. Cyranka M, Kapka L, Rzeski W: Chemoprewencja nowotworów – perspektywy zastosowania w praktyce i terapii. Zdr Publ 2009; 119(2): 223-227. 14. Kardasz M, Pawłowska D: Rola składników odżywczych oraz innych substancji w powstawaniu nowotworów. Nowa Med 2008; 2: 7-15. 15. Szymańska-Pasternak J, Janicka A, Bober J: Witamina C jako oręż w walce z rakiem. Onkol Prakt Klin 2011; 7(1): 9-23. 16. Bury P, Godlewski D, Wojtyś P: Witamina C a nowotwory złośliwe – praca przeglądowa. Współcz Onkol 1999; 3(5): 183-187. 17. Cameron E, Pauling L: Supplemental ascorbate in the supportive treatment of cancer: prolongation of survival times in terminal human cancer. Proc Natl Acad Sci USA 1976; 73: 3685-3689. 18. Cameron E, Pauling L: Supplemental ascorbate in the supportive treatment of cancer: reevaluation of prolongation of survival times in terminal human cancer. Proc Natl Acad Sci USA 1978; 75: 4538-4542. 19. Carr AC, Vissers MC, Cook JS: The effect of intravenous vitamin C on cancer- and chemotherapy-related fatigue and quality of life. Front Oncol 2014; 16(4): 283. 20. Jacobs C, Hutton B, Ng T et al.: Is there a role for oral or intravenous ascorbate (vitamin C) in treating patients with cancer? A systematic review. Oncologist 2015; 20(2): 210-223. 21. Jelakovic G, Nagorni A, Nikolova D et al.: Meta-analysis: antioxidant supplements for primary and secondary prevention of colorectal adenoma. Aliment Pharmacol Ther 2006; 24(2): 281-291. 22. Jośko J, Ratman R, Ratman K: Angioprewencyjna rola witamin. Współcz Onkol 2008; 12(4): 168-172. 23. Slatore CG, Littman AJ, White E: Long-Term Use of Supplemental Multivitamins, Vitamin C, Vitamin E, and Folate Does Not Reduce the Risk of Lung Cancer. Am J Respir Crit Care Med 2008; 177(5): 524-530. 24. Cardenas E, Ghosh R: Vitamin E: a dark horse at the crossroad of cancer management. Biochem Pharmacol 2013; 85: 845-852. 25. Wang YY, Wang XL, Yu ZJ: Vitamin C and E intake and risk of bladder cancer: a meta-analysis of observational studies. Int J Clin Exp Med 2014; 7(11): 4154-4164. 26. Nalewaj J, Markowska J: Żywienie a choroby nowotworowe. Prz Urol 2005; 6(1): 15-16. 27. Śledzińska K, Góra-Gębka M, Kamińska B, Liberek A: Plejotropowe działanie witaminy D3 ze szczególnym uwzględnieniem jej roli w chorobach układu pokarmowego u dzieci. Med Wieku Rozw 2010; 14(1): 59-67. 28. Kuryłowicz A, Bednarczuk T, Nauman J: Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Endokrynol Pol 2007; 58(2): 140-152. 29. Pericleous M, Mandair D, Caplin ME: Diet and supplements and their impact on colorectal cancer. J Gastrointest Oncol 2013; 4(4): 409-423. 30. Misiorowski W: Czy witamina D zapobiega przedwczesnemu starzeniu i rozwojowi chorób wieku podeszłego? Geriatria 2008; 2: 133-137. 31. Mohr SB, Gorham ED, Kim J et al.: Could Vitamin D sufficiency improve the survival of colorectal cancer patients? Int J Clin Exp Med 2014; 7(11): 4154-4164. 32. Bergman P, Sperneder S, Höijer J et al.: Low vitamin D levels are associated with higher opioid dose in palliative cancer patients – results from an observational study in Sweden. Plos One 2015; 10(5): e0128223. 33. Czyżewska-Majchrzak Ł, Paradowska P: Skutki niedoboru i ryzyko suplementacji folianów w diecie. Nowiny Lek 2010; 79(6): 457-463. 34. Czeczot H: Kwas foliowy w fizjologii i patologii. Postępy Hig Med Dosw 2008; 62: 405-419. 35. Fife J, Raniga S, Hider PN, Frizelle FA: Folic acid supplementation and colorectal cancer risk: a meta-analysis. Colorectal Dis 2011; 13(2): 132-137.

otrzymano: 2016-02-18
zaakceptowano do druku: 2016-03-04Adres do korespondencji:
Karolina Kulik-Kupka
Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Piekarska 18, 41-902 Bytom
tel. +48 (32) 397-65-41
karolina_kulik@interia.pl

źródło:

Medycyna Rodzinna 1/2016
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna

 

Zródło: http://www.czytelniamedyczna.pl/5492,witaminy-w-walce-z-nowotworami.html